Kamu Denetçiliği Kurumumuz, insan haklarının korunması ve geliştirilmesinde rol oynayan anayasal bir hak arama kurumu kurumdur. Anayasanın 74’ncü maddesinde herkesin, kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğu belirtilerek Kamu Denetçiliği Kurumunun idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceleyeceği hüküm altına alınmıştır.

Meclis adına denetim yapan Kurumumuz, kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmakla görevlidir. Bu surette idarenin sadece işlem ve eylemleri değil, tutum ve davranışları kurumumuz görev alanındadır. Aynı şekilde kurumumuz sadece hukuk değil, hakkaniyete ve iyi yönetim ilkelerine uygunluk yönetim ilkelerine uygunluk yönünden de inceleme yapmaktadır.

Kurumumuz, idareyle vatandaşlar arasındaki uyuşmazlıkların bağımsız aynı zamanda tarafsız bir hakem olarak çözüme kavuşturmakla görevli, geniş yetkilere sahip bir denetim organıdır. Kişi hak ve özgürlüklerinin korunmasında, idarenin kötü yönetimine karşı korunma sağlanmasında ve idare ile vatandaşlar arasındaki ilişkilerin hakkaniyet çerçevesinde yürütülmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Bu kapsamda Kurumumuza insan hakları, eğitim-öğretim, sağlık, mülkiyet, çalışma ve sosyal güvenlik, mahalli idarelerce yürütülen hizmetler gibi çeşitli konu ve alanlarda başvuru yapılması mümkündür.

Kadının insan hakları da, kadınların insan oldukları için sahip oldukları ancak kadın oldukları için daha fazla ihlale açık olan, ihlal riski daha fazla olan hakları kapsamaktadır. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 7’nci maddesinde, Başdenetçinin, birisi kadın ve çocuk hakları alanında görevlendirilmek üzere, Denetçiler arasındaki iş bölümünü düzenlemesini öngören hükmü yer almaktadır. Böylece yasa koyucunun iradesi ile kanunda kadın ve çocuk alanlarına özel bir önem atfedilmiştir.

Kurumumuzca her başvuru dosyası özelinde kadınların durumu değerlendirilerek hakları ve faydalanabilecekleri kamu hizmetleri hakkında, ilgili meslek elemanlarımız tarafından başvuranlara bilgilendirme yapılarak danışmanlık sunulmaktadır. Kamu hizmetlerine hızlıca erişimleri için ilgili idari birimlerle iletişime geçilerek yardım edilmektedir. Kurumumuzun İş Bölümü Yönergesi uyarınca, kadın hakları başlığı ile gelen başvurular,

       • Cinsiyet ayrımcılığı,

       • Kadına yönelik her türlü şiddet, töre ve namus cinayetleri, taciz ve istismar,

       • Kadınlara karşı nefret söylemleri,

       • Kadınlara yönelik sosyal hizmet ve yardım faaliyetleri,

       • Kadın ticaretinin önlenmesi

Şeklindeki ana başlıklar altında değerlendirilmektedir. Her bir başlık altında yapılan başvurular, mevzuat ve insan hakları ilkeleri doğrultusunda titizlikle incelenmekte, ilgili idarelerin uygulamaları değerlendirilmektedir. Ayrıca, kadınların haklarının korunmasına yönelik yapılan faaliyetler Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) sunulan raporlarla kamuoyuyla paylaşılmaktadır.

Kadına yönelik şiddet, töre ve namus cinayetleri, taciz ve istismar gibi başvurular genellikle yargı organlarına intikal ettiğinde, Kurumumuzun görev ve yetki kapsamı dışında kalmaktadır. Buna karşın yasal mevzuat uyarınca inceleyemediğimiz başvurulara ilişkin olarak da, kadınların ihtiyaç ve talepleri doğrultusunda faydalanabilecekleri kamu hizmetleri hakkında bilgilendirme yapılmakta ve gerektiğinde danışmanlık hizmeti sunulmaktadır. Ayrıca, kadınların psikolojik ve hukuki destek gibi talepleri doğrultusunda, ilgili kurumlarla iş birliği yapılarak başvurucular, gerekli işlemlerin başlatılması için ilgili idarelere yönlendirilmektedir.

Bunun yanısıra Kurumumuz, sadece başvuru üzerine değil çalıştay ve özel raporlarla da bu alanda farkındalık oluşmasına ve yaşanan sorunların gündeme alınarak çözüm için adımlar atılmasına katkı sağlayabilmektedir. Bu çerçevede kadının insan haklarının korunmasına özel bir önem veren Kurumumuz; ülkemizde kadının insan haklarının korunması ve geliştirilmesine yönelik çalışmalara katılmanın yanı sıra kadınların sosyal, ekonomik, kültürel vb. alanlardaki fırsat ve imkanlardan eşit biçimde yararlanmalarını sağlama konularındaki çalışmaları da teşvik etmektedir.

Kamu Denetçiliği Kurumumuz, aldığı bireysel başvuruların incelenmesi sonucunda verdiği kararlar dışında tespit edilen sorunları İdareye iletmekte yapısal olarak iyileştirmeler gerçekleşmesine katkı sunmaktadır. Ayrıca, konuya ilişkin ziyaretler gerçekleştirmekte, istişare toplantıları düzenlemekte, mevcut toplantılara katılım sağlanmakta, eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri yürütülmekte, sunum ve raporlar hazırlanmak suretiyle idarelerle etkin bir iletişim sürdürülmekte, ayrıca Özel Rapor çalışmaları düzenlenmektedir.

Kadın web sitemizin güncellendiği 2025 yılı, kadının insan haklarının iyileştirilmesine yönelik faaliyetler oldukça yoğun olarak gerçekleştirildiği bir yıl olarak farkındalık çalışmalarına katkı sağlamıştır. Dünyadaki diğer ülke örneklerine göre oldukça genç bir kurum olan Kamu Denetçiliği Kurumumuz, kadının insan haklarının korunması ve geliştirilmesi ile fırsat eşitliğinin sağlanmasına yönelik çalışmalarını, Meclisimizden aldığı güçle devam ettirecek olup, bu yönde her türlü katkı Kurumumuz çalışmalarına güç katacaktır.

Sevgilerimizle.

Av. Dr. Fatma BENLİ YALÇIN

Çocuk ve Kadın Haklarından Sorumlu Kamu Denetçisi